Có những buổi chiều, tôi đến chùa không vì một lễ hội hay một thời khóa đặc biệt nào. Tôi chỉ muốn ngồi yên dưới mái hiên, lắng nghe tiếng chuông ngân giữa khoảng sân vắng, nhìn những chiếc lá rơi và để lòng mình chậm lại sau một ngày nhiều công việc.

Giữa khoảnh khắc ấy, tôi cảm nhận rõ hơn hai chữ nghiêm tịnh. Nghiêm là trang nghiêm, có kỷ cương, có sự gìn giữ. Tịnh là thanh tịnh, lắng trong, không bị những xao động bên ngoài chi phối. Hai điều ấy nâng đỡ nhau, tạo nên vẻ đẹp của chốn thiền môn.

Nhưng sự trang nghiêm không tự nhiên có được chỉ vì nơi ấy mang tên một ngôi chùa. Một ngôi chùa có thể rất lớn, kiến trúc nguy nga, tượng Phật lộng lẫy, nhưng nếu con người đến đó thiếu ý thức, nói cười ồn ào, tranh giành lễ bái hoặc ứng xử thiếu tôn trọng nhau, thì sự thanh tịnh cũng ít nhiều bị ảnh hưởng.

Tôi từng chứng kiến những người bước vào chánh điện vẫn mải mê nghe điện thoại, những nhóm khách đứng trước tượng Phật tạo dáng chụp ảnh khá lâu, bất chấp người phía sau đang lễ bái. Cũng có khi, ngay trong sân chùa, người ta lớn tiếng bàn chuyện hơn thua, thị phi.

Những hình ảnh ấy khiến tôi tự hỏi: Có phải đôi khi chúng ta đến chùa để cầu sự bình an, nhưng lại quên mang theo một tâm thế bình an?

Tôi nghĩ, giữ gìn sự nghiêm tịnh của thiền môn không phải trách nhiệm riêng của chư Tăng Ni. Mỗi Phật tử, mỗi người khách đến chùa đều có phần trách nhiệm của mình.

Trước hết, đó là sự tỉnh thức trong từng cử chỉ. Đi nhẹ hơn một chút. Nói nhỏ hơn một chút. Biết nhường đường, biết xếp hàng, biết tắt chuông điện thoại khi vào chánh điện. Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại thể hiện sự tôn kính đối với Tam bảo và những người đang tu tập.

Tôi cũng tự nhắc mình rằng đến chùa không nhất thiết phải mang theo quá nhiều mong cầu. Không phải cứ dâng lễ vật lớn mới có nhiều phước báu, cũng không phải đứng trước tượng Phật thật lâu thì những ước nguyện mới được lắng nghe.

Điều quan trọng hơn là trong thời gian có mặt nơi cửa Phật, tôi có thực sự quay về nhìn lại chính mình hay không.

Có lần, tôi ngồi trong chánh điện, định niệm Phật nhưng tâm cứ nghĩ về những công việc chưa hoàn thành. Tôi nhận ra thân mình đang ở chùa, còn tâm vẫn chạy theo những cuộc hẹn, những tin nhắn, những điều chưa vừa ý.

Từ đó, tôi học cách đơn giản hơn. Khi ngồi xuống, tôi thở chậm, nhận biết mình đang thở. Khi nghe tiếng chuông, tôi dừng dòng suy nghĩ trong chốc lát. Khi niệm Phật, tôi cố gắng có mặt với từng câu niệm.

Thiền môn nghiêm tịnh, theo tôi, còn là sự nghiêm tịnh trong lời nói. Chùa không nên trở thành nơi bàn tán chuyện đời tư, đánh giá người này, phán xét người kia. Một lời nói thiếu chánh niệm đôi khi có thể làm tổn thương người khác ngay giữa không gian vốn dành cho sự nuôi dưỡng lòng từ bi.

Tôi cũng nghĩ nhiều về trách nhiệm của người xuất gia trong việc giữ gìn thanh quy. Đời sống phạm hạnh, sự nghiêm trì giới luật và tác phong mô phạm của chư Tăng Ni chính là những yếu tố quan trọng tạo nên niềm tin nơi Phật tử.

Sự nghiêm tịnh không đồng nghĩa với vẻ mặt lạnh lùng hay những quy định cứng nhắc. Một vị tu sĩ có thể rất gần gũi, một ngôi chùa có thể đón tiếp đông đảo người dân, trẻ em vẫn có thể vui chơi trong những không gian phù hợp. Điều cần giữ là sự hài hòa giữa sinh hoạt cộng đồng và không gian tu học.

Tôi đặc biệt quý những ngôi chùa mà khi bước vào, người ta cảm nhận được sự thân thiện, ngăn nắp và thanh sạch. Không cần ai liên tục nhắc nhở, mỗi người dường như tự biết điều chỉnh hành vi của mình. Sự trang nghiêm lúc ấy không đến từ áp lực, mà từ ý thức chung.

Tuy nhiên, nếu chỉ giữ sự nghiêm tịnh trong khuôn viên chùa thì vẫn chưa đủ.

Rời chùa, tôi trở về với đường phố đông đúc, công việc bộn bề, những va chạm thường nhật. Chính lúc ấy, sự tu tập mới thật sự được thử thách.

Tôi có còn giữ được sự điềm tĩnh khi gặp người bất đồng quan điểm? Có biết dừng lại trước một lời bình luận gây khó chịu trên mạng xã hội? Có đủ kiên nhẫn lắng nghe người thân? Có biết nhận lỗi khi mình sai?

Nếu bước vào chùa thì nhẹ nhàng, nhưng vừa ra khỏi cổng đã nổi nóng, hơn thua, nói lời gây tổn thương, có lẽ tôi vẫn chưa đem được sự thanh tịnh của thiền môn vào đời sống.

Bởi suy cho cùng, nghiêm tịnh không chỉ là trạng thái của một không gian, mà còn là phẩm chất cần được thực tập trong từng con người.

Tôi muốn giữ một khoảng thiền môn trong chính tâm mình. Khoảng không gian ấy không có mái ngói cong, không có tiếng mõ, cũng chẳng cần hương trầm nghi ngút. Nó hiện diện khi tôi biết dừng lại trước cơn giận, biết nói một lời tử tế, biết buông xuống điều không cần thiết.

Đôi khi, giữa phố xá ồn ào, chỉ cần thở một hơi thật sâu, tôi lại nhớ đến tiếng chuông chùa buổi chiều hôm ấy.

Và tôi hiểu, giữ thiền môn nghiêm tịnh không chỉ là giữ sự thanh tịnh cho cửa Phật, mà còn là học cách mang sự trang nghiêm, tỉnh thức và lòng từ bi từ cửa Phật trở về với cuộc đời.

Để dù ở bất cứ đâu, tôi cũng có thể tìm thấy một chốn bình yên trong chính mình.