Có người thấy người quá cố mỉm cười, có người thấy họ buồn bã, bệnh tật, thậm chí gọi mình đi theo. Sau giấc mơ ấy là hàng loạt nỗi lo: có phải người thân đang "báo mộng", cần mình giúp đỡ, hay sắp có chuyện chẳng lành? Vì hoang mang, không ít người vội vàng tìm thầy bói, xin bùa chú hoặc làm những nghi lễ tốn kém.

Giấc mơ vốn là một hiện tượng rất bình thường của đời sống tâm lý. Theo khoa học, đó là sự kết hợp giữa ký ức, cảm xúc và những điều còn lưu lại trong tiềm thức. Người mà ta yêu thương càng nhiều thì hình ảnh của họ càng dễ xuất hiện trong giấc ngủ, nhất là vào những ngày giỗ chạp, lễ tết hoặc khi bản thân đang gặp khó khăn, cô đơn.

Trong quan điểm Phật giáo, Đức Phật không dạy rằng mọi giấc mơ đều là điềm báo. Kinh điển có đề cập nhiều nguyên nhân dẫn đến giấc mơ, trong đó có những giấc mơ do tâm tưởng, do ký ức, do sức khỏe, do hoàn cảnh sinh hoạt và cũng có trường hợp rất hiếm liên quan đến các chúng sinh ở cảnh giới khác. Vì vậy, không nên vội kết luận chỉ từ một giấc mơ.

Nếu tối hôm trước ta vừa nhắc đến người thân đã mất, xem lại ảnh cũ, đi viếng mộ hoặc nhớ họ da diết, việc xuất hiện trong giấc mơ là điều rất tự nhiên. Đó trước hết là tiếng nói của chính trái tim mình, chứ chưa hẳn là thông điệp từ thế giới vô hình.

Điều đáng lo không phải là giấc mơ, mà là nỗi sợ sau giấc mơ. Chính tâm lý bất an khiến nhiều người dễ tin vào những lời hù dọa như "vong chưa siêu thoát", "bị người âm theo", "phải lập đàn giải hạn" hay "phải xin bùa mới yên". Từ đó, họ tiêu tốn rất nhiều tiền bạc và sống trong nơm nớp lo âu.

Phật giáo không khuyến khích tìm đến bùa chú như một giải pháp cho mọi nỗi sợ. Đức Phật luôn nhấn mạnh rằng nghiệp của mỗi người do chính mình tạo và chuyển hóa bằng đời sống đạo đức, chánh niệm và trí tuệ, chứ không phải bằng những vật mang tính mê tín hay quyền năng huyền bí.

Nếu thật sự thương nhớ người đã khuất, điều ý nghĩa nhất là làm các việc thiện rồi hồi hướng công đức cho họ. Đó có thể là tụng một thời kinh, niệm Phật, bố thí, cúng dường, giúp đỡ người nghèo, phóng sinh đúng chánh pháp hoặc sống hiếu thuận với cha mẹ còn hiện tiền. Những thiện nghiệp ấy vừa lợi mình, vừa là món quà tinh thần tốt đẹp để hồi hướng.

Lễ cầu siêu trong Phật giáo cũng nên được hiểu đúng. Đây không phải là nghi thức "mua" sự siêu thoát, mà là dịp để người còn sống tạo thêm công đức, nuôi lớn tâm thiện và chí thành hồi hướng đến người đã mất. Nếu hương linh đủ duyên tiếp nhận, họ sẽ được lợi lạc; nếu không, công đức ấy vẫn trở lại nuôi dưỡng chính người thực hành.

Vì thế, khi mơ thấy người thân đã mất, nếu lòng còn băn khoăn, ta có thể đến chùa tham dự một thời cầu siêu, thỉnh chư Tăng hướng dẫn tụng kinh, niệm Phật hoặc thực hành các việc thiện. Điều quan trọng là giữ tâm bình an, không biến nỗi nhớ thành nỗi sợ.

Ngược lại, cần hết sức thận trọng với những lời phán đoán chắc như đinh đóng cột sau khi nghe kể một giấc mơ. Không ai chỉ vì nghe vài chi tiết mà có thể biết chính xác người đã khuất đang ở đâu hay đang cần gì. Những lời khẳng định tuyệt đối ấy dễ khiến con người phụ thuộc, mất tiền và đánh mất sự sáng suốt.

Có một điều rất đáng suy ngẫm: nhiều khi người xuất hiện trong giấc mơ không cần chúng ta đốt thêm vàng mã hay tìm bùa phép. Điều họ "mong" nhất, nếu có thể nói như vậy, chính là con cháu biết sống tử tế, đoàn kết, yêu thương nhau và tiếp tục những giá trị tốt đẹp mà họ từng vun bồi khi còn sống.

Nếu giấc mơ lặp đi lặp lại nhiều lần kèm theo lo âu kéo dài, mất ngủ, suy nhược hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, ta cũng nên quan tâm đến sức khỏe tinh thần của mình. Khi cần thiết, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Chăm sóc tâm lý không hề mâu thuẫn với đời sống tâm linh mà còn giúp ta cân bằng hơn.

Người học Phật không phủ nhận thế giới tâm linh, nhưng cũng không để mình bị dẫn dắt bởi sự mê tín. Chánh tín luôn đi cùng trí tuệ. Điều gì chưa biết thì bình tĩnh quan sát, điều gì chưa rõ thì học hỏi từ kinh điển và các bậc chân tu, thay vì tin ngay vào những lời đồn đoán.

Có người sau khi mơ thấy mẹ đã mất liền phát nguyện ăn chay mỗi tháng vài ngày, chăm sóc cha già chu đáo hơn và dành thời gian làm thiện nguyện. Chỉ một giấc mơ nhưng trở thành động lực để sống đẹp hơn. Đó là cách chuyển hóa rất tích cực và cũng phù hợp với tinh thần Phật giáo.

Vì vậy, nếu một đêm nào đó bạn mơ thấy người thân đã khuất, đừng quá hoảng hốt. Hãy xem đó như lời nhắc để trân trọng tình thân, sống thiện lành hơn, hồi hướng công đức bằng tất cả sự chân thành. Một đời sống có giới, có định, có tuệ sẽ là "lá bùa" vững chắc nhất, không chỉ cho người còn sống mà cũng là món quà ý nghĩa nhất gửi đến những người mình yêu thương đã đi xa.