Việc trốn tránh trách nhiệm có thể giúp ta nhẹ lòng trong chốc lát, nhưng dưới góc nhìn của Phật giáo, nó không thể làm thay đổi nhân quả mà chính mình đã tạo.

Đức Phật dạy rằng mỗi người là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự nghiệp của mình. Những gì ta nghĩ, ta nói và ta làm đều để lại dấu ấn trong dòng nghiệp thức. Vì vậy, dù có đổ lỗi cho bao nhiêu người, nghiệp do chính mình tạo vẫn không vì thế mà chuyển sang vai người khác.

Người thường xuyên đổ lỗi thường bắt đầu bằng việc không dám nhìn thẳng vào sai lầm. Làm hỏng một công việc thì nói do đồng nghiệp không hỗ trợ. Vi phạm quy định thì cho rằng hoàn cảnh ép buộc. Con cái hư thì trách nhà trường. Gia đình bất hòa thì trách người kia không hiểu mình. Càng đổ lỗi, con người càng xa rời sự thật.

Điều đáng nói là lời nói có thể đánh lừa người khác, nhưng không thể đánh lừa lương tâm và nhân quả. Người khác có thể tin hoặc không tin lời biện minh của ta, nhưng nghiệp thiện hay bất thiện vẫn được hình thành ngay từ tâm ý và hành động của chính mình.

Trong Phật giáo, việc biết nhận lỗi được xem là một đức tính rất đáng quý. Người dám nói: "Đó là lỗi của tôi", thực ra không yếu đuối mà rất mạnh mẽ. Bởi chỉ khi nhìn đúng nguyên nhân, con người mới có cơ hội sửa đổi và trưởng thành. Che giấu sai lầm chỉ khiến sai lầm lớn thêm.

Đổ lỗi còn gây ra một loại nghiệp khác là khẩu nghiệp. Nếu vì muốn bảo vệ bản thân mà vu oan, nói sai sự thật hoặc khiến người khác phải chịu tiếng oan, ta không chỉ tạo nghiệp nói dối mà còn gieo thêm khổ đau cho người vô tội. Có những lời nói chỉ mất vài giây để thốt ra, nhưng người bị oan có thể mang vết thương ấy suốt nhiều năm.

Thực tế cuộc sống cho thấy, người luôn đổ lỗi thường rất khó tiến bộ. Vì họ cho rằng nguyên nhân luôn nằm ở bên ngoài nên không bao giờ chịu thay đổi chính mình. Ngược lại, người biết nhận trách nhiệm sẽ từng bước hoàn thiện bản thân và dần được người khác tin tưởng.

Đức Phật không dạy chúng ta sống trong mặc cảm vì lỗi lầm. Khi lỡ làm sai, điều cần làm là thành tâm sám hối, khắc phục hậu quả nếu có thể và quyết tâm không tái phạm. Sám hối không phải để xóa nhân quả, mà để chấm dứt việc tiếp tục gieo những nhân xấu mới.

Mỗi lần dám nhận một lỗi nhỏ, ta đang nuôi lớn sự trung thực. Mỗi lần dũng cảm xin lỗi một người, ta đang bào mòn bản ngã. Đó cũng là một cách tu rất thực tế giữa đời thường. Người biết nhận lỗi có thể mất thể diện trong chốc lát, nhưng sẽ giữ được nhân cách lâu dài.

Nên nhớ rằng, nhân quả luôn công bằng. Không ai có thể gánh thay nghiệp của người khác, cũng không ai có thể đẩy nghiệp của mình sang người khác bằng vài lời biện minh. Vì thế, khi làm sai, đừng vội tìm một người để đổ lỗi. Hãy bình tĩnh nhìn lại chính mình, bởi người dám chịu trách nhiệm với hành động của mình mới là người đang bước đi trên con đường của trí tuệ và trưởng thành.