Có nhiều người nghĩ rằng giữ giới là chuyện dành riêng cho người xuất gia, hoặc chỉ là những quy định để ràng buộc con người. Nhưng Đức Phật dạy hoàn toàn khác.

Giới không phải xiềng xích. Giới là sự bảo vệ.

Giới bảo vệ người giữ giới khỏi hối hận, khỏi sợ hãi, khỏi những nghiệp bất thiện dẫn đến khổ đau lâu dài.

Người có giới giống như người đi giữa đêm tối nhưng luôn cầm ngọn đèn trong tay. Dù đường đời nhiều ổ gà, nhiều cạm bẫy, họ vẫn có thể nhìn thấy và tránh được hiểm nguy.

Trong truyền thống Theravāda, các bậc luận sư giải thích có ba cách tránh xa điều ác, gọi là ba loại ly ác. Đây cũng là ba mức độ giữ giới từ thấp đến cao.

Thứ nhất là chế ngự giới

Đây là trường hợp người chưa từng phát nguyện thọ giới, nhưng khi cơ hội làm điều xấu xuất hiện thì biết dừng lại.

Ví dụ, một món tiền rơi ngay trước mặt mà không ai biết.

Một con vật làm mình khó chịu và mình có thể giết nó dễ dàng.

Một lời nói dối có thể giúp mình thoát trách nhiệm.

Nhưng ngay lúc ấy, người đó suy nghĩ:

"Nếu làm điều này, mình sẽ tạo nghiệp bất thiện."

"Điều này sẽ làm khổ người khác."

"Người có lòng tự trọng không nên làm như vậy."

Nhờ biết suy xét đúng đắn, người ấy từ bỏ hành động xấu.

Đây là sức mạnh của tàm quý, tức biết hổ thẹn với điều ác và biết sợ hậu quả của điều ác.

Dù chỉ là một lần dừng lại đúng lúc, đó cũng là một lần tránh được khổ đau lớn về sau.

Giữ giới là bảo hộ chính mình

Thứ hai là thọ trì giới.

Đây là trường hợp người đã tự nguyện nhận lãnh giới pháp và quyết tâm sống theo giới ấy.

Người cư sĩ phát nguyện giữ năm giới.

Người thọ Bát Quan Trai phát nguyện giữ tám giới.

Người xuất gia phát nguyện sống theo giới luật của bậc Sa-môn.

Từ lúc ấy, giới trở thành một nguyên tắc sống rõ ràng.

Khi gặp cám dỗ, người ấy nhớ lại:

"Ta đã phát nguyện không sát sinh."

"Ta đã phát nguyện không trộm cắp."

"Ta đã phát nguyện không nói dối."

"Ta đã phát nguyện không uống rượu"

Chính sức mạnh của niềm tin và sự cam kết giúp họ đứng vững trước những lôi kéo của thế gian.

Người thường xuyên tụng đọc và quán niệm giới luật sẽ làm cho thiện pháp ngày càng lớn mạnh, tâm ngày càng trong sạch.

Thứ ba là tuyệt đoạn giới.

Đây là giới hạnh của bậc Thánh.

Không phải vì các Ngài cố gắng kiềm chế.

Không phải vì các Ngài sợ bị phạt.

Cũng không phải vì các Ngài muốn được khen ngợi.

Mà vì các nguyên nhân dẫn đến phạm giới đã bị Thánh đạo nhổ bật tận gốc.

Trong Kinh tạng Nikāya, Đức Phật dạy rằng một vị Thánh Nhập Lưu không thể cố ý phạm những hành vi cực ác dẫn đến đọa xứ.

Khi trí tuệ thấy rõ vô thường, khổ và vô ngã phát sinh, tà kiến bị phá vỡ, dòng tâm thức được chuyển hướng về giải thoát.

Giới hạnh lúc ấy trở thành tự nhiên.

Không cần ép buộc.

Không cần đấu tranh.

Không cần tự nhắc nhở liên tục.

Giống như người đã biết lửa nóng thì không còn muốn đưa tay vào lửa nữa.

Vì vậy, đối với người Phật tử sống giữa gia đình và xã hội, điều quan trọng là thực hành đồng thời hai cấp độ đầu tiên.

Mỗi ngày nên phát nguyện giữ giới.

Mỗi ngày nên quán xét nhân quả.

Mỗi ngày nên cẩn trọng trong từng lời nói, hành động và ý nghĩ.

Đừng xem thường những việc nhỏ.

Nhiều lần không nói dối.

Một lần không tham của người.

Nhiều lần không nổi nóng làm hại chúng sinh.

Một lần từ chối điều bất thiện.

Tất cả đều đang âm thầm xây dựng nền móng cho đời sống an lành và con đường giải thoát.

Đức Phật dạy rằng giới trong sạch là nền tảng của định, định là nền tảng của tuệ, và tuệ là con đường đưa đến giải thoát.

Người xem thường giới luật giống như người muốn xây lầu cao nhưng phá bỏ nền móng.

Người kính trọng giới luật giống như người đang gieo hạt giống tốt trên mảnh đất màu mỡ.

Giữ giới không phải để được người khác khen

Giữ giới là để bảo vệ chính mình khỏi khổ đau

Giữ giới không phải để trở thành người đặc biệt

Giữ giới là để tâm ngày càng thanh tịnh

Người có thể giữ gìn giới luật giữa những cám dỗ của thế gian, người ấy đang từng bước đi gần hơn đến con đường thánh thiện mà chư Phật và chư Thánh đã đi qua.