Ý nghĩa câu “Trụ Pháp vương gia, trì Như Lai tạng”
Ở trong nhà của Đức Phật là sống thế nào? Gìn giữ kho tàng của Như Lai là giữ điều gì? Hai vế “Trụ Pháp vương gia, trì Như Lai tạng” gợi cách hiểu về bổn phận của người xuất gia, đồng thời nhắc mỗi người học Phật nhìn lại cách mình sống với giáo pháp mỗi ngày.
“Trụ” là ở, an trú. “Pháp vương” là danh hiệu chỉ Đức Phật, bậc giác ngộ và chỉ dạy con đường giải thoát. “Gia” là nhà. “Trì” là gìn giữ, duy trì. Câu này thường được dùng để giải nghĩa chữ trụ trì trong truyền thống giảng giải Phật giáo. Có thể hiểu nôm na là an trú trong nhà Pháp vương, gìn giữ kho tàng Như Lai. Hình ảnh “nhà Như Lai” cũng được giải thích trong phẩm Pháp sư của Kinh Pháp Hoa.

Ở trong nhà Phật là ở trong lòng từ bi
Phẩm Pháp sư lấy lòng đại từ bi đối với chúng sinh làm nhà Như Lai, sự nhu hòa, nhẫn nhục làm áo Như Lai và tính Không của các pháp làm tòa Như Lai. Ba hình ảnh ấy đi cùng nhau. Lòng từ bi giúp ta thấy nỗi khổ của người trước mặt. Sự nhu hòa giúp ta lắng nghe họ. Cái thấy về tính Không giúp ta bớt cố chấp vào nhận định của mình, để còn nhận ra một con người có thể đổi thay khi đủ duyên.
Chẳng hạn, khi một người đến chùa kể chuyện gia đình, có thể họ nói trong giận dữ và chỉ thấy lỗi của người thân. Người tiếp chuyện kiên nhẫn nghe, rồi giúp họ nhìn lại điều mình đã nói, đã làm. Khi cần chỉ ra chỗ sai, vẫn có thể nói bằng giọng khiến người kia đủ bình tĩnh để nghe. Trong cuộc trò chuyện ấy, ta có thể thấy “nhà Như Lai” qua cách một người đón nhận nỗi khổ của người khác.
Với người xuất gia, an trú trong nhà Pháp vương còn là đem giới luật và giáo pháp vào đời sống hằng ngày. Công phu ấy hiện ra cả trong những việc ít người biết, như cách tiếp nhận một lời góp ý, cách xử sự khi đại chúng bất đồng, hay cách chăm sóc một người đang bệnh. Chính ở những lúc dễ nổi nóng hoặc muốn phần hơn về mình, người tu có dịp thấy tâm mình đang nương vào đâu.
Giữ gìn giáo pháp bằng cách sống với giáo pháp
“Như Lai tạng” là thuật ngữ có nhiều lớp nghĩa trong kinh điển Đại thừa. Trong cách giải nghĩa chữ trụ trì ở đây, có thể hiểu theo hình ảnh kho tàng Như Lai, tức phần giáo pháp sâu quý được gìn giữ, thực hành và trao truyền. Người gìn giữ cần học cho rõ lời Phật dạy, soi lại lời dạy ấy bằng công phu tu tập, rồi trình bày sao cho người nghe hiểu đúng và có thể đem vào đời sống.
Với vị trụ trì, ý nghĩa ấy gắn với trách nhiệm cụ thể ở tự viện. Một ngôi chùa cần được chăm nom, và người đến chùa cũng cần có nơi học hỏi, tu tập. Việc duy trì thời khóa, hướng dẫn người mới, chăm lo cho đại chúng và tạo cơ hội để thế hệ sau học giới, học kinh đều là những cách gìn giữ giáo pháp. Có khi điều một Phật tử mang về sau buổi đến chùa chỉ là một lời khuyên vừa đủ để tối ấy có thể ngồi xuống nói chuyện lại với người thân.
Người Phật tử tại gia cũng có thể soi mình qua hai vế này. Khi cơn giận vừa khởi, ta tập dừng lại trước khi gửi một tin nhắn làm người khác đau. Khi đã hiểu lầm ai, ta tập nhận lỗi. Khi con trẻ làm sai, ta cho con cơ hội nói hết câu. Trong những việc nhỏ ấy, lời Phật dạy được gìn giữ bằng chính cách ta đối đãi với người bên cạnh.











