Đức Phật hoằng hóa tại cõi trời Tāvatiṃsa
Theo truyền thống Phật giáo Theravāda, sau khi hạ sinh Thái tử Siddhattha tại vườn Lumbinī, Hoàng hậu Mahāmāyā chỉ còn sống thêm bảy ngày rồi qua đời.
Do thiện nghiệp và phước báu lớn lao đã tạo dựng, đặc biệt là công đức làm mẹ của một vị Bồ-tát trong kiếp cuối cùng, bà tái sinh vào cõi trời Tusita dưới hình thức một vị thiên nam có tên là Santusita. Vì thế, khi thuật lại sự kiện này, truyền thống chú giải thường gọi mẹ của Đức Phật sau khi tái sinh là thiên tử Santusita, chứ không còn mang hình tướng nữ nhân như khi còn là Hoàng hậu Mahāmāyā ở nhân gian.

Sau khi thành đạo, Đức Phật lần lượt hoằng hóa tại nhiều nơi. Đến mùa an cư thứ bảy kể từ ngày giác ngộ, Ngài quyết định lên cõi trời Tāvatiṃsa để thuyết giảng Abhidhamma, nhằm báo đáp ân đức sinh thành của người mẹ quá cố, đồng thời đem giáo pháp vi diệu ấy giảng dạy cho đông đảo chư thiên.
Khi biết Đức Phật sẽ thuyết pháp tại Tāvatiṃsa, thiên tử Santusita từ cõi Tusita đi xuống tham dự pháp hội.

Tại cõi trời Tāvatiṃsa, Đức Phật ngự trên bảo tọa bằng đá màu đỏ vàng gọi là Paṇḍukambalasilāsana, dưới tán cây Pāricchattaka. Chung quanh Ngài là Thiên chủ Sakka cùng vô số chư thiên từ nhiều cảnh giới quy tụ. Thiên tử Santusita, người từng là Hoàng hậu Mahāmāyā và là mẫu thân của Đức Phật trong kiếp sống cuối cùng, cũng hiện diện trong đại chúng, cung kính lắng nghe giáo pháp.
Trong suốt ba tháng an cư, Đức Phật thuyết giảng Abhidhamma một cách hệ thống, phân tích sâu sắc bản chất của tâm, tâm sở, sắc pháp, Niết-bàn và các mối quan hệ điều kiện chi phối mọi hiện tượng. Giáo pháp ấy không chỉ trình bày sự vận hành của đời sống tâm lý và vật chất, mà còn mở ra con đường nhận thức thực tại bằng trí tuệ, giúp hành giả thấy rõ các pháp đều sinh khởi do duyên, biến đổi và không có một bản ngã thường hằng.

Theo truyền thống chú giải, mỗi ngày Đức Phật dùng thần lực tạo ra một hóa thân tiếp tục thuyết pháp cho chư thiên, còn Ngài đến hồ Anotatta, thọ thực và truyền lại phần tinh yếu của bài giảng cho Tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta tiếp nhận, hệ thống hóa rồi giảng dạy cho các đệ tử của mình. Nhờ đó, giáo pháp Abhidhamma từ pháp hội trên cõi trời được lưu truyền xuống thế giới loài người.
Sau ba tháng, khi thời kỳ an cư kết thúc, thiên tử Santusita cùng nhiều chư thiên được lợi ích lớn lao từ giáo pháp. Đức Phật rời cõi Tāvatiṃsa và trở xuống nhân gian tại thành Saṅkassa. Theo truyền thống Theravāda, sự kiện này vừa biểu hiện trí tuệ vô lượng của Đức Phật, vừa thể hiện lòng tri ân sâu sắc của Ngài đối với người mẹ đã sinh thành. Việc Ngài thuyết Abhidhamma cho thiên tử Santusita vì thế được xem là một hành động báo đáp mẫu ân bằng món quà cao quý nhất: dẫn dắt người mẹ quá cố tiếp nhận Chánh pháp và tiến bước trên con đường giải thoát.











