Tuy nhiên, nếu lặng lẽ đứng bên ngoài nhìn vào, rồi lại lùi sâu thêm một bước để quan sát, có thể thấy rõ, đằng sau những nghi thức tưởng như quen thuộc ấy, một chuyển động âm thầm đang diễn ra.

Từ TP.HCM - nơi được chọn làm đại hội điểm đầu tiên của cả nước, đến Đồng Nai - địa phương kế tiếp nhanh chóng hoàn tất đại hội, tất cả không chỉ đơn thuần là triển khai một nhiệm kỳ mới. Quy trình đó giống như một sự khởi động có tính toán, một cách sắp xếp lại lực lượng, nếu tinh ý sẽ nhận ra rằng trọng tâm không nằm ở hình thức tổ chức mà nằm ở con người.

Điều đáng chú ý không phải là những khẩu hiệu được nêu ra, dù rằng các cụm từ như “kỷ cương”, “đổi mới”, “hiệu quả” xuất hiện với tần suất dày đặc hơn trước. Cái đáng chú ý là cách những tinh thần ấy đang được chuyển hóa thành hành động. Bộ máy được tinh gọn hơn, vai trò từng vị trí được xác định rõ hơn, và đặc biệt, không còn giữ nguyên những cơ cấu cũ theo kiểu “đã có thì cứ giữ”. Một số vị lui về, một số vị được đưa vào... Đó không phải là sự thay đổi mang tính bề nổi mà là một bước điều chỉnh có chủ đích.

Trong dòng chảy ấy, một tín hiệu rõ ràng dần lộ diện. Theo đó, lớp nhân sự trẻ hơn đang bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trong các vị trí có trách nhiệm thực thi. Không phải theo kiểu thay thế đồng loạt, càng không phải là sự “trẻ hóa” mang tính phong trào, mà là một quá trình lựa chọn có cân nhắc. Người trẻ được đưa vào không phải vì họ trẻ, mà vì họ có thể làm việc. Và sâu hơn nữa, là vì họ có khả năng tiếp nhận một cách nghĩ khác - phù hợp hơn với bối cảnh mới của xã hội và của chính Giáo hội trong kỷ nguyên vươn mình của xã hội.

Ở đây, cần nhận diện một điều, Giáo hội không thiếu người trẻ, cũng không thiếu người có học vị. Vấn đề chưa bao giờ là số lượng. Vấn đề là ai trong số đó đủ nội lực để đứng trong một vị trí mà ở đó, mỗi quyết định không chỉ ảnh hưởng đến một tự viện hay một địa phương, mà còn liên quan đến uy tín và định hướng của cả một tổ chức tôn giáo.

Nhìn từ hai đại hội đầu tiên, có thể thấy một điều rất rõ, Giáo hội không vội vàng trao quyền. Cách làm vẫn rất “truyền thống” - đưa vào, giao việc, quan sát, thử thách, rồi mới tính đến bước tiếp theo - không có chỗ cho sự bốc đồng, cũng không có chỗ cho những trường hợp chỉ dựa vào bằng cấp hay danh nghĩa. Điều này vừa là sự thận trọng cần thiết, vừa là một phép thử âm thầm đối với chính thế hệ kế thừa.

Tuy nhiên, chính ở điểm này, một câu hỏi không phải từ phía tổ chức, mà từ phía những người trẻ đang đứng trong hàng ngũ: liệu các vị đã thực sự sẵn sàng hay chưa?

Thực ra, bước vào guồng máy điều hành của Giáo hội không chỉ là chuyện làm việc. Đó là nơi mà áp lực, trách nhiệm và cả những va chạm với đời sống thực tế sẽ dồn dập, không như ta tưởng khi còn đứng bên ngoài quan sát. Một người có thể học rất giỏi, nói rất hay, nhưng nếu nội tâm không vững sẽ rất dễ bị cuốn theo những thứ bên ngoài. Ngược lại, nếu chỉ giữ cho mình một đời sống tu tập khép kín mà không hiểu cách vận hành của tổ chức thì cũng khó có thể gánh vác công việc chung.

Chính vì vậy, điều mà Giáo hội đang tìm kiếm thiết nghĩ không phải đơn thuần là “người trẻ” thuần túy về số tuổi mà là một thế hệ vừa có trí, vừa có hạnh, vừa có khả năng làm việc trong một môi trường phức tạp nhưng vẫn giữ được căn bản của người tu. Hay nói cách khác là giữ được tâm Bồ-đề trên bước đường dấn thân phụng sự. Đây là yêu cầu không dễ và cũng không thể đạt được trong một sớm một chiều. Nhưng đó là yêu cầu tất yếu với vận mệnh của một người trẻ chọn dấn thân trong công tác hành chánh Giáo hội.

Từ TP.HCM - trung tâm lớn nhất, đến Đồng Nai - một địa phương năng động, rồi sẽ lan ra các tỉnh thành khác, tiến trình này nhiều khả năng sẽ được triển khai đồng bộ. Tất nhiên, kết quả của nó sẽ không nằm ở việc bộ máy thay đổi theo tỉ lệ bao nhiêu phần trăm, mà nằm ở việc những con người được chọn có đứng vững được hay không trong vai trò mới.

Nhìn lại, có thể nói rằng các đại hội lần này không chỉ giải quyết câu chuyện của một nhiệm kỳ 5 năm mà là sự chuẩn bị cho một chặng đường dài hơn, nơi Giáo hội buộc phải thích ứng với một xã hội đang thay đổi nhanh chóng, nhưng đồng thời cũng phải giữ được những giá trị cốt lõi đã làm nên mình.

Và trong toàn bộ chuyển động đó, có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất không nằm ở những người đã được chọn, mà nằm ở những người đang chuẩn bị. Cánh cửa đã mở ra, nhưng thực tế có bước vào được hay không không phụ thuộc vào lời kêu gọi mà phụ thuộc vào chính sự tu dưỡng và rèn luyện của từng người.

Đức Phật dạy “Ý dẫn đầu các pháp/ ý làm chủ ý tạo” trong kinh Pháp cú rốt cuộc vẫn quay về một điểm, đó là con người - chủ thể kiến tạo trên ba phương diện ý, khẩu, thân. Con người, cụ thể hơn là thế hệ sẽ gánh vác Giáo hội trong những năm tới - một thế hệ mà ngay từ bây giờ, đã không còn có thể đứng ngoài cuộc - cần trở trăn với sự dân thân để phụng đạo, giúp đời, tiến tu, đừng để rơi rụng tâm Bồ-đề có lẽ là điều căn cốt nhất trong câu chuyện nhân sự Giáo hội hôm nay.