Một em 14 tuổi, một em 17 tuổi. Không phải vali cho chuyến du lịch biển hay khóa học ngoại ngữ, điểm đến của các em là một ngôi chùa tổ chức khóa tu mùa hè. Chị kể rằng năm đầu tiên cho con tham gia, chị cũng băn khoăn như nhiều phụ huynh khác: liệu các con có chịu được nếp sống kỷ luật, có quen thức dậy từ sáng sớm, có thích những ngày không điện thoại, không trò chơi điện tử? Nhưng rồi chính các em lại là người háo hức đăng ký cho mùa hè năm sau.

Giữa vô vàn lựa chọn của mùa hè hiện đại, ngày càng nhiều gia đình đưa con đến chùa. Không phải để các em trở thành người xuất gia, cũng không phải để biến những đứa trẻ thành những “ông cụ non” chỉ biết tụng kinh, mà đơn giản là để các em có cơ hội tìm lại một khoảng lặng giữa cuộc sống quá nhiều tiếng ồn.

Mùa hè của trẻ em ngày nay khác rất xa với mùa hè của thế hệ chúng tôi. Ngày trước, mùa hè là những buổi trưa ngủ dưới bóng cây, là những cánh đồng, những con diều, những dòng sông quê. Còn bây giờ, nhiều đứa trẻ dành phần lớn thời gian trước màn hình điện thoại, máy tính bảng hay mạng xã hội. Các em kết nối với cả thế giới nhưng đôi khi lại xa cách với chính gia đình mình.

Có một nghịch lý đáng suy ngẫm. Chưa bao giờ người trẻ có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ các vấn đề về sức khỏe tinh thần ở tuổi học đường được nhắc đến nhiều như vậy. Áp lực học tập, áp lực thành tích, áp lực ngoại hình, áp lực phải thành công sớm đang âm thầm đè nặng lên vai không ít thanh thiếu niên.

Chỉ cần mở điện thoại, các em lập tức bước vào một thế giới đầy sự so sánh. Người này giỏi hơn, người kia giàu hơn, người khác nổi tiếng hơn. Những hình ảnh lung linh trên mạng đôi khi khiến các em cảm thấy mình thua kém, lạc lõng và thiếu giá trị. Từ đó sinh ra những cảm xúc tiêu cực mà người lớn không phải lúc nào cũng nhận ra.

Có lẽ vì thế mà những khóa tu mùa hè ngày càng thu hút đông đảo người trẻ. Các em đến chùa không chỉ để học giáo lý mà còn để học cách sống. Nói đúng hơn, đó là cơ hội để các em tạm rời xa nhịp sống hối hả, nhìn lại chính mình và xây dựng một nền tảng nội tâm vững vàng hơn.

Tôi từng tham dự một số khóa tu và nhận thấy điều đặc biệt nhất không nằm ở những bài giảng dài hay các nghi thức trang nghiêm. Điều quý giá nhất là không gian bình an mà các em được trải nghiệm. Một buổi sáng bắt đầu bằng tiếng chuông chùa, những bước chân thiền hành trong sân chùa, những phút ngồi yên theo dõi hơi thở hay những bữa cơm trong chánh niệm đều mang lại những bài học sâu sắc.

Người lớn đôi khi xem những điều ấy là bình thường. Nhưng với một đứa trẻ quen sống trong tiếng thông báo liên tục từ điện thoại, việc ngồi yên năm phút đã là một trải nghiệm đáng giá. Khi tâm lắng lại, các em bắt đầu nghe được những điều lâu nay bị tiếng ồn cuộc sống che lấp.

Nhiều bạn trẻ lần đầu tham gia khóa tu đã bất ngờ khi nhận ra mình nhớ nhà, thương cha mẹ hoặc cảm thấy biết ơn những điều vốn được xem là hiển nhiên. Có em lần đầu tiên viết thư xin lỗi cha mẹ. Có em khóc khi kể về những áp lực đang phải gánh chịu. Có em nhận ra mình đã dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội mà quên mất những người thân yêu bên cạnh.

Đó chính là giá trị lớn nhất của khóa tu. Không phải biến người trẻ thành những người thuộc nhiều kinh sách, mà giúp các em hiểu mình hơn. Khi hiểu mình, các em sẽ biết cách quản lý cảm xúc, biết điều gì là quan trọng và biết lựa chọn hướng đi đúng đắn cho cuộc sống.

Trong giáo lý nhà Phật, chánh niệm được xem là khả năng nhận biết rõ những gì đang diễn ra nơi thân và tâm. Với người trẻ hôm nay, chánh niệm có thể là chiếc neo giúp các em không bị cuốn trôi giữa vô số cám dỗ và biến động của cuộc sống hiện đại.

Tôi thích hình ảnh chiếc neo ấy. Neo không làm con tàu đứng yên mãi mãi. Neo chỉ giúp con tàu không bị sóng gió cuốn đi khi gặp phong ba. Giáo lý nhà Phật cũng vậy. Phật pháp không thay người trẻ sống cuộc đời của họ, nhưng giúp họ có điểm tựa để vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất.

Bởi lẽ, điều xã hội đang thiếu không chỉ là những người giỏi chuyên môn mà còn là những con người có nội lực. Một xã hội phát triển cần những người trẻ biết yêu thương, biết lắng nghe, biết chịu trách nhiệm và biết sống có lý tưởng.

Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu của thế hệ mới, các khóa tu mùa hè cũng cần tiếp tục đổi mới. Người trẻ hôm nay có cách tiếp nhận thông tin khác với thế hệ trước. Các em thích đối thoại hơn là nghe giảng một chiều. Các em cần được đặt câu hỏi và được tôn trọng những suy nghĩ riêng.

Những bài pháp thoại vì thế cũng cần gần gũi hơn với đời sống. Ngoài các chủ đề về đạo đức, nhân quả hay hiếu kính, người trẻ cần được chia sẻ về áp lực học tập, sức khỏe tinh thần, mạng xã hội, bạo lực học đường, tình bạn, tình yêu tuổi mới lớn và cả những trăn trở về tương lai.

Khi Phật pháp chạm vào những vấn đề thật của cuộc sống, giáo lý sẽ không còn là những khái niệm xa xôi. Một bài giảng về chánh niệm có thể bắt đầu từ chuyện nghiện điện thoại. Một bài học về từ bi có thể bắt đầu từ cách ứng xử trên mạng xã hội. Một buổi chia sẻ về nhân quả có thể gắn với trách nhiệm công dân và bảo vệ môi trường.

Tôi cũng nghĩ rằng khóa tu mùa hè nên mở rộng thêm các hoạt động trải nghiệm như sống xanh, làm việc thiện nguyện, kỹ năng sinh tồn, kỹ năng sơ cấp cứu, hoạt động cộng đồng hay hướng nghiệp. Khi đó, người trẻ sẽ thấy rằng tu tập không tách rời cuộc sống mà chính là học cách sống tốt hơn giữa cuộc đời.

Bởi tu không chỉ là ngồi thiền hay tụng kinh. Tu còn là học cách quản trị cảm xúc, học cách yêu thương người thân, học cách sống tử tế với cộng đồng và học cách chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình.

Nhìn những sân chùa đông kín thanh thiếu niên mỗi mùa hè, tôi luôn thấy đó là một tín hiệu đáng mừng. Giữa rất nhiều lựa chọn giải trí, vẫn có những người trẻ tìm đến cửa thiền để tìm kiếm sự bình an. Điều ấy cho thấy nhu cầu chăm sóc đời sống tinh thần chưa bao giờ mất đi.

Thực ra, điều quan trọng không nằm ở số ngày các em ở chùa trong một khóa tu, mà là những hạt giống thiện lành được gieo vào tâm thức. Một lời dạy đúng lúc, một phút giây tỉnh thức hay một cảm nhận về lòng biết ơn có thể theo các em suốt nhiều năm sau đó.

Vì thế, tôi luôn nghĩ rằng mùa hè không chỉ là mùa nghỉ ngơi, vui chơi hay học thêm. Trong một ý nghĩa đẹp đẽ hơn, đó còn là mùa tu của người trẻ. Mùa để các em học cách quay về với chính mình, xây dựng nội lực cho tương lai và tìm thấy một chiếc neo bình an giữa biển đời nhiều sóng gió. Có lẽ, đó là món quà quý giá nhất mà gia đình, nhà trường và các tự viện có thể cùng trao cho thế hệ mai sau.